19 Steps

శ్రీ వినాయక చవితి పూజా విధానం

Vinayaka Chavithi Pooja Vidhanam

Materials checklist

ఈ విధానంలో [ ] లో ఉన్న చోట మీ గోత్రం, పేరు, పంచాంగ వివరాలు చెప్పుకోవాలి.

పూజకు ముందు సిద్ధత

ఉదయాన్నే అభ్యంగన స్నానం చేసి శుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించాలి
పూజా మందిరాన్ని శుభ్రం చేసి ముగ్గు వేయాలి
పీఠంపై బియ్యం పోసి, తమలపాకు పెట్టి, దానిపై విగ్రహాన్ని ఉంచాలి; పైన పాలవెల్లి కట్టి పండ్లు, పూలతో అలంకరించాలి
విగ్రహం తూర్పు లేదా ఉత్తర దిక్కు చూసేలా ఉంచాలి
పసుపుతో చిన్న గణపతిని చేసి తమలపాకుపై ఉంచాలి (ఇది ముందుగా పూజించే గణపతి)
కలశంలో నీరు పోసి, గంధం, అక్షతలు, పూలు వేసి, మామిడి ఆకులు పెట్టి పైన కొబ్బరికాయ ఉంచాలి
దీపం వెలిగించి పూజ ప్రారంభించాలి

నిమజ్జనం

సాధారణంగా 3, 5, 7, 9 లేదా 11వ రోజున నిమజ్జనం చేస్తారు; ఇంట్లో ఒకటిన్నర రోజు తరువాత చేసేవారూ ఉన్నారు
నిమజ్జనం రోజున మళ్ళీ చిన్న పూజ, హారతి చేసి ఉద్వాసన చెప్పాలి
మట్టి విగ్రహాన్ని ప్రవహించే నీటిలో లేదా ఇంట్లోనే పెద్ద తొట్టెలో నిమజ్జనం చేసి, ఆ నీటిని మొక్కలకు పోయవచ్చు
పత్రి, పూలు, పాలవెల్లిని కూడా నీటిలో వదలాలి లేదా మొక్కల దగ్గర వేయాలి

దీపారాధన, గణపతి ప్రార్థన

దీపం వెలిగించి, పూలు, అక్షతలు దీపానికి సమర్పించి:

దీపస్త్వం బ్రహ్మరూపోఽసి జ్యోతిషాం ప్రభురవ్యయః । సౌభాగ్యం దేహి పుత్రాంశ్చ సర్వాన్ కామాంశ్చ దేహి మే ॥

చేతిలో అక్షతలు తీసుకుని:

శుక్లాంబరధరం విష్ణుం శశివర్ణం చతుర్భుజం । ప్రసన్నవదనం ధ్యాయేత్ సర్వ విఘ్నోపశాంతయే ॥

అగజానన పద్మార్కం గజాననమహర్నిశం । అనేకదం తం భక్తానాం ఏకదంతముపాస్మహే ॥

ఆచమనం

ఉద్ధరిణితో నీరు తీసుకుని ఈ మూడు నామాలకు ఒక్కొక్క సారి తీసుకోవాలి:

ఓం కేశవాయ స్వాహా
ఓం నారాయణాయ స్వాహా
ఓం మాధవాయ స్వాహా

తరువాత చేతులు కడుక్కుని మిగిలిన నామాలు చెప్పాలి:

ఓం గోవిందాయ నమః । ఓం విష్ణవే నమః । ఓం మధుసూదనాయ నమః । ఓం త్రివిక్రమాయ నమః । ఓం వామనాయ నమః । ఓం శ్రీధరాయ నమః । ఓం హృషీకేశాయ నమః । ఓం పద్మనాభాయ నమః । ఓం దామోదరాయ నమః । ఓం సంకర్షణాయ నమః । ఓం వాసుదేవాయ నమః । ఓం ప్రద్యుమ్నాయ నమః । ఓం అనిరుద్ధాయ నమః । ఓం పురుషోత్తమాయ నమః । ఓం అధోక్షజాయ నమః । ఓం నారసింహాయ నమః । ఓం అచ్యుతాయ నమః । ఓం జనార్దనాయ నమః । ఓం ఉపేంద్రాయ నమః । ఓం హరయే నమః । ఓం శ్రీకృష్ణాయ నమః ।

భూతోచ్ఛాటనం

అక్షతలు తీసుకుని ఎడమ వైపు వెనుకకు వేయాలి:

ఉత్తిష్ఠంతు భూతపిశాచాః యే తే భూమి భారకాః । ఏతేషామవిరోధేన బ్రహ్మకర్మ సమారభే ॥

ప్రాణాయామం

ఓం భూః । ఓం భువః । ఓం సువః । ఓం మహః । ఓం జనః । ఓం తపః । ఓం సత్యం । ఓం తత్సవితుర్వరేణ్యం భర్గో దేవస్య ధీమహి ధియో యో నః ప్రచోదయాత్ । ఓమాపో జ్యోతీ రసోఽమృతం బ్రహ్మ భూర్భువస్సువరోమ్ ॥

సంకల్పం

చేతిలో అక్షతలు, పూలు తీసుకుని:

మమ ఉపాత్త దురితక్షయ ద్వారా శ్రీ పరమేశ్వర ప్రీత్యర్థం, శుభే శోభనే ముహూర్తే, శ్రీ మహావిష్ణోరాజ్ఞయా ప్రవర్తమానస్య అద్య బ్రహ్మణః ద్వితీయ పరార్థే, శ్వేతవరాహ కల్పే, వైవస్వత మన్వంతరే, కలియుగే, ప్రథమ పాదే, జంబూద్వీపే, భరతవర్షే, భరతఖండే, మేరోః దక్షిణ దిగ్భాగే, శ్రీశైలస్య వాయవ్య ప్రదేశే, కృష్ణా గోదావర్యోః మధ్య ప్రదేశే, స్వగృహే (లేదా శోభన గృహే), సమస్త దేవతా బ్రాహ్మణ హరిహర గురు చరణ సన్నిధౌ, అస్మిన్ వర్తమాన వ్యావహారిక చాంద్రమానేన [samvatsaram] నామ సంవత్సరే, [ayanam], [ritu] ఋతౌ, [masam] మాసే, [paksham] పక్షే, [tithi] తిథౌ, [varam] వాసరే, శుభ నక్షత్రే, శుభ యోగే, శుభ కరణే, ఏవంగుణ విశేషణ విశిష్టాయాం శుభ తిథౌ, శ్రీమాన్ [gotram] గోత్రః [name] నామధేయః, ధర్మపత్నీ సమేతస్య, అస్మాకం సహకుటుంబానాం క్షేమ స్థైర్య ధైర్య విజయ అభయ ఆయురారోగ్య ఐశ్వర్యాభివృద్ధ్యర్థం, ధర్మార్థ కామ మోక్ష చతుర్విధ ఫల పురుషార్థ సిద్ధ్యర్థం, పుత్ర పౌత్రాభివృద్ధ్యర్థం, సకల కార్యేషు సర్వదా దిగ్విజయ సిద్ధ్యర్థం, శ్రీ వరసిద్ధి వినాయక దేవతా ముద్దిశ్య, శ్రీ వరసిద్ధి వినాయక దేవతా ప్రీత్యర్థం, యావచ్ఛక్తి ధ్యానావాహనాది షోడశోపచార పూజాం కరిష్యే ।

అక్షతలు నీటిలో వదలాలి.

తదంగ కలశ పూజాం కరిష్యే ।

కలశ పూజ

కలశంపై కుంకుమ బొట్టు పెట్టి, చేతితో కలశాన్ని తాకుతూ:

కలశస్య ముఖే విష్ణుః కంఠే రుద్రః సమాశ్రితః । మూలే తత్ర స్థితో బ్రహ్మా మధ్యే మాతృగణాః స్మృతాః ॥ కుక్షౌ తు సాగరాః సర్వే సప్తద్వీపా వసుంధరా । ఋగ్వేదోఽథ యజుర్వేదః సామవేదో హ్యథర్వణః ॥ అంగైశ్చ సహితాః సర్వే కలశాంబు సమాశ్రితాః । గంగే చ యమునే చైవ గోదావరి సరస్వతి । నర్మదే సింధు కావేరి జలేఽస్మిన్ సన్నిధిం కురు ॥

ఆయాంతు శ్రీ వరసిద్ధి వినాయక పూజార్థం దురితక్షయ కారకాః ।

కలశంలోని నీటిని పూలతో పూజా ద్రవ్యాలపై, తనపై, పూజలో ఉన్నవారిపై చల్లాలి:

కలశోదకేన పూజా ద్రవ్యాణి దేవమాత్మానం చ సంప్రోక్ష్య ।

పసుపు గణపతి పూజ

పసుపు గణపతిపై అక్షతలు, పూలు వేస్తూ:

గణానాం త్వా గణపతిగ్ం హవామహే కవిం కవీనాముపమశ్రవస్తమం । జ్యేష్ఠరాజం బ్రహ్మణాం బ్రహ్మణస్పత ఆ నః శృణ్వన్నూతిభిస్సీద సాదనం ॥

ఓం శ్రీ మహాగణాధిపతయే నమః । ధ్యాయామి । ఆవాహయామి । నవరత్న ఖచిత సింహాసనం సమర్పయామి ।
పాద్యం సమర్పయామి । అర్ఘ్యం సమర్పయామి । ఆచమనీయం సమర్పయామి ।
శుద్ధోదక స్నానం సమర్పయామి । వస్త్రం సమర్పయామి । యజ్ఞోపవీతం సమర్పయామి ।
గంధం సమర్పయామి । అక్షతాన్ సమర్పయామి । పుష్పైః పూజయామి ।
ధూపం ఆఘ్రాపయామి । దీపం దర్శయామి । నైవేద్యం సమర్పయామి (బెల్లం లేదా అరటిపండు) ।
తాంబూలం సమర్పయామి । నీరాజనం సమర్పయామి । మంత్రపుష్పం సమర్పయామి । ప్రదక్షిణ నమస్కారాన్ సమర్పయామి ।

శ్రీ మహాగణాధిపతిః సుప్రీతః సుప్రసన్నో వరదో భవతు ।

పసుపు గణపతిని విగ్రహం పక్కన ఉంచి, ప్రధాన పూజకు వెళ్ళాలి.

ప్రాణప్రతిష్ఠ

విగ్రహంపై చేయి ఉంచి (లేదా పూలతో తాకుతూ):

ఓం అసునీతే పునరస్మాసు చక్షుః పునః ప్రాణమిహ నో ధేహి భోగం । జ్యోక్పశ్యేమ సూర్యముచ్చరంతమనుమతే మృడయా నస్స్వస్తి ॥

అస్మిన్ బింబే శ్రీ వరసిద్ధి వినాయకం ఆవాహయామి, స్థాపయామి, పూజయామి । స్థిరో భవ । వరదో భవ । సుప్రసన్నో భవ । సుముఖో భవ । స్థిరాసనం కురు ॥

షోడశోపచార పూజ

ధ్యానం

భవసంచిత పాపౌఘ విధ్వంసన విచక్షణం । విఘ్నాంధకార భాస్వంతం విఘ్నరాజమహం భజే ॥ ఏకదంతం శూర్పకర్ణం గజవక్త్రం చతుర్భుజం । పాశాంకుశధరం దేవం ధ్యాయేత్ సిద్ధి వినాయకం ॥

ఓం శ్రీ సిద్ధి వినాయకాయ నమః । ధ్యాయామి ।

ఆవాహనం

అత్రాగచ్ఛ జగద్వంద్య సురరాజార్చితేశ్వర । అనాథనాథ సర్వజ్ఞ గౌరీగర్భ సముద్భవ ॥

ఆవాహయామి ।

ఆసనం

మౌక్తికైః పుష్పరాగైశ్చ నానారత్నైర్విరాజితం । రత్నసింహాసనం చారు ప్రీత్యర్థం ప్రతిగృహ్యతాం ॥

ఆసనం సమర్పయామి ।

పాద్యం

గజవక్త్ర నమస్తేఽస్తు సర్వాభీష్ట ప్రదాయక । భక్త్యా పాద్యం మయా దత్తం గృహాణ ద్విరదానన ॥

పాద్యం సమర్పయామి ।

అర్ఘ్యం

గౌరీపుత్ర నమస్తేఽస్తు శంకర ప్రియనందన । గృహాణార్ఘ్యం మయా దత్తం గంధ పుష్పాక్షతైర్యుతం ॥

అర్ఘ్యం సమర్పయామి ।

ఆచమనీయం

అనాథనాథ సర్వజ్ఞ గీర్వాణ వరపూజిత । గృహాణాచమనం దేవ తుభ్యం దత్తం మయా ప్రభో ॥

ఆచమనీయం సమర్పయామి ।

మధుపర్కం

దధిక్షీర సమాయుక్తం మధ్వాజ్యేన సమన్వితం । మధుపర్కం గృహాణేదం గజవక్త్ర నమోఽస్తు తే ॥

మధుపర్కం సమర్పయామి ।

పంచామృత స్నానం

స్నానం పంచామృతైర్దేవ గృహాణ గణనాయక । అనాథనాథ సర్వజ్ఞ గీర్వాణ గణపూజిత ॥

పంచామృత స్నానం సమర్పయామి । (పాలు, పెరుగు, నెయ్యి, తేనె, పంచదార ఒక్కొక్కటిగా)

శుద్ధోదక స్నానం

గంగాది సర్వతీర్థేభ్యః ఆహృతైరమలైర్జలైః । స్నానం కురుష్వ భగవన్ ఉమాపుత్ర నమోఽస్తు తే ॥

శుద్ధోదక స్నానం సమర్పయామి । స్నానానంతరం ఆచమనీయం సమర్పయామి ।

వస్త్రం

రక్తవస్త్రద్వయం చారు దేవయోగ్యం చ మంగళం । శుభప్రద గృహాణ త్వం లంబోదర హరాత్మజ ॥

వస్త్రయుగ్మం సమర్పయామి ।

యజ్ఞోపవీతం

రాజితం బ్రహ్మసూత్రం చ కాంచనం చోత్తరీయకం । గృహాణ దేవ సర్వజ్ఞ భక్తానామిష్టదాయక ॥

యజ్ఞోపవీతం సమర్పయామి ।

గంధం

చందనాగరు కర్పూర కస్తూరీ కుంకుమాన్వితం । విలేపనం సురశ్రేష్ఠ ప్రీత్యర్థం ప్రతిగృహ్యతాం ॥

గంధాన్ ధారయామి ।

అక్షతలు

అక్షతాన్ ధవళాన్ దివ్యాన్ శాలీయాన్ తండులాన్ శుభాన్ । గృహాణ పరమానంద ఈశపుత్ర నమోఽస్తు తే ॥

అక్షతాన్ సమర్పయామి ।

పుష్పం

సుగంధీని సుపుష్పాణి జాజీకుంద ముఖాని చ । ఏకవింశతి పత్రాణి సంగృహాణ నమోఽస్తు తే ॥

పుష్పైః పూజయామి ।

అథాంగ పూజ

ఒక్కొక్క నామానికి పూలు లేదా అక్షతలు వేయాలి:

నామం	అంగం
ఓం గణేశాయ నమః	పాదౌ పూజయామి
ఓం ఏకదంతాయ నమః	గుల్ఫౌ పూజయామి
ఓం శూర్పకర్ణాయ నమః	జానునీ పూజయామి
ఓం విఘ్నరాజాయ నమః	జంఘే పూజయామి
ఓం అఖువాహనాయ నమః	ఊరూ పూజయామి
ఓం హేరంబాయ నమః	కటిం పూజయామి
ఓం లంబోదరాయ నమః	ఉదరం పూజయామి
ఓం గణనాథాయ నమః	నాభిం పూజయామి
ఓం గణేశాయ నమః	హృదయం పూజయామి
ఓం స్థూలకంఠాయ నమః	కంఠం పూజయామి
ఓం స్కందాగ్రజాయ నమః	స్కంధౌ పూజయామి
ఓం పాశహస్తాయ నమః	హస్తౌ పూజయామి
ఓం గజవక్త్రాయ నమః	వక్త్రం పూజయామి
ఓం విఘ్నహంత్రే నమః	నేత్రౌ పూజయామి
ఓం శూర్పకర్ణాయ నమః	కర్ణౌ పూజయామి
ఓం ఫాలచంద్రాయ నమః	లలాటం పూజయామి
ఓం సర్వేశ్వరాయ నమః	శిరః పూజయామి
ఓం విఘ్నరాజాయ నమః	సర్వాణ్యంగాని పూజయామి

ఏకవింశతి పత్ర పూజ

ఒక్కొక్క నామానికి ఆయా పత్రిని సమర్పించాలి. పత్రి దొరకని చోట అక్షతలు లేదా పూలు వేయవచ్చు.

#	నామం	పత్రి
1	ఓం సుముఖాయ నమః	మాచీపత్రం (మాచిపత్రి)
2	ఓం గణాధిపాయ నమః	బృహతీపత్రం (వాకుడు)
3	ఓం ఉమాపుత్రాయ నమః	బిల్వపత్రం (మారేడు)
4	ఓం గజాననాయ నమః	దూర్వాయుగ్మం (గరిక)
5	ఓం హరసూనవే నమః	దత్తూరపత్రం (ఉమ్మెత్త)
6	ఓం లంబోదరాయ నమః	బదరీపత్రం (రేగు)
7	ఓం గుహాగ్రజాయ నమః	అపామార్గపత్రం (ఉత్తరేణి)
8	ఓం గజకర్ణాయ నమః	తులసీపత్రం
9	ఓం ఏకదంతాయ నమః	చూతపత్రం (మామిడి)
10	ఓం వికటాయ నమః	కరవీరపత్రం (గన్నేరు)
11	ఓం భిన్నదంతాయ నమః	విష్ణుక్రాంతపత్రం
12	ఓం వటవే నమః	దాడిమీపత్రం (దానిమ్మ)
13	ఓం సర్వేశ్వరాయ నమః	దేవదారుపత్రం
14	ఓం ఫాలచంద్రాయ నమః	మరువకపత్రం (మరువం)
15	ఓం హేరంబాయ నమః	సింధువారపత్రం (వావిలి)
16	ఓం శూర్పకర్ణాయ నమః	జాజీపత్రం
17	ఓం సురాగ్రజాయ నమః	గండకీపత్రం
18	ఓం ఇభవక్త్రాయ నమః	శమీపత్రం (జమ్మి)
19	ఓం వినాయకాయ నమః	అశ్వత్థపత్రం (రావి)
20	ఓం సురసేవితాయ నమః	అర్జునపత్రం (మద్ది)
21	ఓం కపిలాయ నమః	అర్కపత్రం (జిల్లేడు)

ఓం శ్రీ గణేశ్వరాయ నమః । ఏకవింశతి పత్రాణి పూజయామి ॥

శ్రీ వినాయక అష్టోత్తర శతనామావళి

ఒక్కొక్క నామానికి పూలు లేదా అక్షతలు వేయాలి.

ఓం గజాననాయ నమః
ఓం గణాధ్యక్షాయ నమః
ఓం విఘ్నరాజాయ నమః
ఓం వినాయకాయ నమః
ఓం ద్వైమాతురాయ నమః
ఓం ద్విముఖాయ నమః
ఓం ప్రముఖాయ నమః
ఓం సుముఖాయ నమః
ఓం కృతినే నమః
ఓం సుప్రదీపాయ నమః
ఓం సుఖనిధయే నమః
ఓం సురాధ్యక్షాయ నమః
ఓం సురారిఘ్నాయ నమః
ఓం మహాగణపతయే నమః
ఓం మాన్యాయ నమః
ఓం మహాకాలాయ నమః
ఓం మహాబలాయ నమః
ఓం హేరంబాయ నమః
ఓం లంబజఠరాయ నమః
ఓం హ్రస్వగ్రీవాయ నమః
ఓం మహోదరాయ నమః
ఓం మదోత్కటాయ నమః
ఓం మహావీరాయ నమః
ఓం మంత్రిణే నమః
ఓం మంగళస్వరాయ నమః
ఓం ప్రమధాయ నమః
ఓం ప్రథమాయ నమః
ఓం ప్రాజ్ఞాయ నమః
ఓం విఘ్నకర్త్రే నమః
ఓం విఘ్నహంత్రే నమః
ఓం విశ్వనేత్రే నమః
ఓం విరాట్పతయే నమః
ఓం శ్రీపతయే నమః
ఓం వాక్పతయే నమః
ఓం శృంగారిణే నమః
ఓం ఆశ్రితవత్సలాయ నమః
ఓం శివప్రియాయ నమః
ఓం శీఘ్రకారిణే నమః
ఓం శాశ్వతాయ నమః
ఓం బలాయ నమః
ఓం బలోత్థితాయ నమః
ఓం భవాత్మజాయ నమః
ఓం పురాణపురుషాయ నమః
ఓం పూష్ణే నమః
ఓం పుష్కరోత్క్షిప్తవారిణే నమః
ఓం అగ్రగణ్యాయ నమః
ఓం అగ్రపూజ్యాయ నమః
ఓం అగ్రగామినే నమః
ఓం మంత్రకృతే నమః
ఓం చామీకరప్రభాయ నమః
ఓం సర్వస్మై నమః
ఓం సర్వోపాస్యాయ నమః
ఓం సర్వకర్త్రే నమః
ఓం సర్వనేత్రే నమః
ఓం సర్వసిద్ధిప్రదాయ నమః
ఓం సర్వసిద్ధయే నమః
ఓం పంచహస్తాయ నమః
ఓం పార్వతీనందనాయ నమః
ఓం ప్రభవే నమః
ఓం కుమారగురవే నమః
ఓం అక్షోభ్యాయ నమః
ఓం కుంజరాసురభంజనాయ నమః
ఓం ప్రమోదాయ నమః
ఓం మోదకప్రియాయ నమః
ఓం కాంతిమతే నమః
ఓం ధృతిమతే నమః
ఓం కామినే నమః
ఓం కపిత్థపనసప్రియాయ నమః
ఓం బ్రహ్మచారిణే నమః
ఓం బ్రహ్మరూపిణే నమః
ఓం బ్రహ్మవిద్యాదిదానభువే నమః
ఓం జిష్ణవే నమః
ఓం విష్ణుప్రియాయ నమః
ఓం భక్తజీవితాయ నమః
ఓం జితమన్మథాయ నమః
ఓం ఐశ్వర్యకారణాయ నమః
ఓం జ్యాయసే నమః
ఓం యక్షకిన్నరసేవితాయ నమః
ఓం గంగాసుతాయ నమః
ఓం గణాధీశాయ నమః
ఓం గంభీరనినదాయ నమః
ఓం వటవే నమః
ఓం అభీష్టవరదాయినే నమః
ఓం జ్యోతిషే నమః
ఓం భక్తనిధయే నమః
ఓం భావగమ్యాయ నమః
ఓం మంగళప్రదాయ నమః
ఓం అవ్యక్తాయ నమః
ఓం అప్రాకృతపరాక్రమాయ నమః
ఓం సత్యధర్మిణే నమః
ఓం సఖయే నమః
ఓం సరసాంబునిధయే నమః
ఓం మహేశాయ నమః
ఓం దివ్యాంగాయ నమః
ఓం మణికింకిణీమేఖలాయ నమః
ఓం సమస్తదేవతామూర్తయే నమః
ఓం సహిష్ణవే నమః
ఓం సతతోత్థితాయ నమః
ఓం విఘాతకారిణే నమః
ఓం విశ్వగ్దృశే నమః
ఓం విశ్వరక్షాకృతే నమః
ఓం కళ్యాణగురవే నమః
ఓం ఉన్మత్తవేషాయ నమః
ఓం అపరాజితే నమః
ఓం సమస్తజగదాధారాయ నమః
ఓం సర్వైశ్వర్యప్రదాయ నమః
ఓం ఆక్రాంతచిదచిత్ప్రభవే నమః
ఓం శ్రీ విఘ్నేశ్వరాయ నమః

శ్రీ వినాయక అష్టోత్తర శతనామ పూజాం సమర్పయామి ॥

ధూప, దీప, నైవేద్యం

ధూపం

దశాంగం గుగ్గులోపేతం సుగంధం సుమనోహరం । ఉమాసుత నమస్తుభ్యం గృహాణ వరదో భవ ॥

ధూపమాఘ్రాపయామి । (అగరవత్తులు చూపించాలి)

దీపం

సాజ్యం త్రివర్తి సంయుక్తం వహ్నినా ద్యోతితం మయా । గృహాణ మంగళం దీపం ఈశపుత్ర నమోఽస్తు తే ॥

దీపం దర్శయామి । ధూపదీపానంతరం ఆచమనీయం సమర్పయామి ।

నైవేద్యం

నైవేద్య పదార్థాలపై నీరు చల్లి, తులసి లేదా పూలతో గాయత్రి చెప్పి:

ఓం భూర్భువస్సువః । తత్సవితుర్వరేణ్యం భర్గో దేవస్య ధీమహి ధియో యో నః ప్రచోదయాత్ ॥ సత్యం త్వర్తేన పరిషించామి । అమృతమస్తు । అమృతోపస్తరణమసి ।

సుగంధాన్ సుకృతాంశ్చైవ మోదకాన్ ఘృతపాచితాన్ । నైవేద్యం గృహ్యతాం దేవ చణముద్గైః ప్రకల్పితాన్ ॥ భక్ష్యం భోజ్యం చ లేహ్యం చ చోష్యం పానీయమేవ చ । ఇదం గృహాణ నైవేద్యం మయా దత్తం వినాయక ॥

చేతితో నైవేద్యాన్ని చూపిస్తూ:

ఓం ప్రాణాయ స్వాహా । ఓం అపానాయ స్వాహా । ఓం వ్యానాయ స్వాహా । ఓం ఉదానాయ స్వాహా । ఓం సమానాయ స్వాహా । ఓం బ్రహ్మణే స్వాహా ॥

ఉండ్రాళ్ళు, కుడుములు, మోదకాలు, పాయసం, పులిహోర, వడపప్పు, పానకం, ఫలాని, తాంబూలం నైవేద్యం సమర్పయామి ।

మధ్యే మధ్యే పానీయం సమర్పయామి । అమృతాపిధానమసి । ఉత్తరాపోశనం సమర్పయామి । హస్తౌ ప్రక్షాళయామి । పాదౌ ప్రక్షాళయామి । శుద్ధాచమనీయం సమర్పయామి ।

తాంబూలం

పూగీఫల సమాయుక్తం నాగవల్లీ దళైర్యుతం । కర్పూరచూర్ణ సంయుక్తం తాంబూలం ప్రతిగృహ్యతాం ॥

తాంబూలం సమర్పయామి ।

నీరాజనం

కర్పూరం వెలిగించి హారతి ఇస్తూ:

ఘృతవర్తి సహస్రైశ్చ కర్పూరశకలైస్తథా । నీరాజనం మయా దత్తం గృహాణ వరదో భవ ॥

నీరాజనం సమర్పయామి । నీరాజనానంతరం ఆచమనీయం సమర్పయామి ।

మంత్రపుష్పం (సంపూర్ణం)

చేతిలో పూలు, అక్షతలు తీసుకుని నిలబడి:

ధాతా పురస్తాత్

ధాతా పురస్తాద్యముదాజహార శక్రః ప్రవిద్వాన్ ప్రదిశశ్చతస్రః । తమేవం విద్వానమృత ఇహ భవతి నాన్యః పంథా అయనాయ విద్యతే ॥

సహస్రశీర్షం దేవం

ఓం సహస్రశీర్షం దేవం విశ్వాక్షం విశ్వశంభువమ్ । విశ్వం నారాయణం దేవమక్షరం పరమం పదమ్ ॥ విశ్వతః పరమాన్నిత్యం విశ్వం నారాయణగ్ం హరిమ్ । విశ్వమేవేదం పురుషస్తద్విశ్వముపజీవతి ॥ పతిం విశ్వస్యాత్మేశ్వరగ్ం శాశ్వతగ్ం శివమచ్యుతమ్ । నారాయణం మహాజ్ఞేయం విశ్వాత్మానం పరాయణమ్ ॥ నారాయణ పరో జ్యోతిరాత్మా నారాయణః పరః । నారాయణ పరం బ్రహ్మ తత్త్వం నారాయణః పరః । నారాయణ పరో ధ్యాతా ధ్యానం నారాయణః పరః ॥ యచ్చ కించిజ్జగత్సర్వం దృశ్యతే శ్రూయతేఽపి వా । అంతర్బహిశ్చ తత్సర్వం వ్యాప్య నారాయణః స్థితః ॥

యోఽపాం పుష్పం వేద

యోఽపాం పుష్పం వేద । పుష్పవాన్ ప్రజావాన్ పశుమాన్ భవతి । చంద్రమా వా అపాం పుష్పమ్ । పుష్పవాన్ ప్రజావాన్ పశుమాన్ భవతి । య ఏవం వేద । యోఽపామాయతనం వేద । ఆయతనవాన్ భవతి ॥

అగ్నిర్వా అపామాయతనమ్ । ఆయతనవాన్ భవతి । యోఽగ్నేరాయతనం వేద । ఆయతనవాన్ భవతి । ఆపో వా అగ్నేరాయతనమ్ । ఆయతనవాన్ భవతి । య ఏవం వేద । యోఽపామాయతనం వేద । ఆయతనవాన్ భవతి ॥

వాయుర్వా అపామాయతనమ్ । ఆయతనవాన్ భవతి । యో వాయోరాయతనం వేద । ఆయతనవాన్ భవతి । ఆపో వై వాయోరాయతనమ్ । ఆయతనవాన్ భవతి । య ఏవం వేద । యోఽపామాయతనం వేద । ఆయతనవాన్ భవతి ॥

అసౌ వై తపన్నపామాయతనమ్ । ఆయతనవాన్ భవతి । యోఽముష్య తపత ఆయతనం వేద । ఆయతనవాన్ భవతి । ఆపో వా అముష్య తపత ఆయతనమ్ । ఆయతనవాన్ భవతి । య ఏవం వేద । యోఽపామాయతనం వేద । ఆయతనవాన్ భవతి ॥

చంద్రమా వా అపామాయతనమ్ । ఆయతనవాన్ భవతి । యశ్చంద్రమస ఆయతనం వేద । ఆయతనవాన్ భవతి । ఆపో వై చంద్రమస ఆయతనమ్ । ఆయతనవాన్ భవతి । య ఏవం వేద । యోఽపామాయతనం వేద । ఆయతనవాన్ భవతి ॥

నక్షత్రాణి వా అపామాయతనమ్ । ఆయతనవాన్ భవతి । యో నక్షత్రాణామాయతనం వేద । ఆయతనవాన్ భవతి । ఆపో వై నక్షత్రాణామాయతనమ్ । ఆయతనవాన్ భవతి । య ఏవం వేద । యోఽపామాయతనం వేద । ఆయతనవాన్ భవతి ॥

పర్జన్యో వా అపామాయతనమ్ । ఆయతనవాన్ భవతి । యః పర్జన్యస్యాయతనం వేద । ఆయతనవాన్ భవతి । ఆపో వై పర్జన్యస్యాయతనమ్ । ఆయతనవాన్ భవతి । య ఏవం వేద । యోఽపామాయతనం వేద । ఆయతనవాన్ భవతి ॥

సంవత్సరో వా అపామాయతనమ్ । ఆయతనవాన్ భవతి । యః సంవత్సరస్యాయతనం వేద । ఆయతనవాన్ భవతి । ఆపో వై సంవత్సరస్యాయతనమ్ । ఆయతనవాన్ భవతి । య ఏవం వేద ॥

యోఽప్సు నావం ప్రతిష్ఠితాం వేద । ప్రత్యేవ తిష్ఠతి ॥

రాజాధిరాజాయ

ఓం రాజాధిరాజాయ ప్రసహ్య సాహినే । నమో వయం వైశ్రవణాయ కుర్మహే । స మే కామాన్ కామకామాయ మహ్యమ్ । కామేశ్వరో వైశ్రవణో దదాతు । కుబేరాయ వైశ్రవణాయ । మహారాజాయ నమః ॥

ఓం తద్బ్రహ్మ

ఓం తద్బ్రహ్మ । ఓం తద్వాయుః । ఓం తదాత్మా । ఓం తత్సత్యమ్ । ఓం తత్సర్వమ్ । ఓం తత్పురోర్నమః ॥

అంతశ్చరతి

అంతశ్చరతి భూతేషు గుహాయాం విశ్వమూర్తిషు । త్వం యజ్ఞస్త్వం వషట్కారస్త్వమింద్రస్త్వగ్ం రుద్రస్త్వం విష్ణుస్త్వం బ్రహ్మ త్వం ప్రజాపతిః । త్వం తదాప ఆపో జ్యోతీ రసోఽమృతం బ్రహ్మ భూర్భువస్సువరోమ్ ॥

ముగింపు

ఈశానస్సర్వ విద్యానామీశ్వరస్సర్వ భూతానాం బ్రహ్మాధిపతిర్బ్రహ్మణోఽధిపతిర్బ్రహ్మా శివో మే అస్తు సదాశివోమ్ ॥

శ్రీ వరసిద్ధి వినాయకాయ నమః । మంత్రపుష్పం సమర్పయామి ॥

(పూలు, అక్షతలు స్వామిపై వేయాలి)

మంత్రపుష్పం (సంక్షిప్తం)

చేతిలో పూలు, అక్షతలు తీసుకుని నిలబడి:

సుముఖశ్చైకదంతశ్చ కపిలో గజకర్ణకః । లంబోదరశ్చ వికటో విఘ్నరాజో గణాధిపః ॥ ధూమకేతుర్గణాధ్యక్షః ఫాలచంద్రో గజాననః । వక్రతుండశ్శూర్పకర్ణో హేరంబః స్కందపూర్వజః ॥ షోడశైతాని నామాని యః పఠేత్ శృణుయాదపి । విద్యారంభే వివాహే చ ప్రవేశే నిర్గమే తథా । సంగ్రామే సర్వకార్యేషు విఘ్నస్తస్య న జాయతే ॥

మంత్రపుష్పం సమర్పయామి । (పూలు, అక్షతలు స్వామిపై వేయాలి)

ప్రదక్షిణ నమస్కారం, క్షమాపణ

యానికాని చ పాపాని జన్మాంతర కృతాని చ । తాని తాని ప్రణశ్యంతి ప్రదక్షిణ పదే పదే ॥ పాపోఽహం పాపకర్మాఽహం పాపాత్మా పాపసంభవః । త్రాహి మాం కృపయా దేవ శరణాగతవత్సల ॥ అన్యథా శరణం నాస్తి త్వమేవ శరణం మమ । తస్మాత్ కారుణ్యభావేన రక్ష రక్ష గణాధిప ॥

ఆత్మప్రదక్షిణ నమస్కారాన్ సమర్పయామి ।

ప్రార్థన

వినాయక నమస్తుభ్యం సతతం మోదకప్రియ । నిర్విఘ్నం కురు మే దేవ సర్వకార్యేషు సర్వదా ॥

క్షమాపణ

మంత్రహీనం క్రియాహీనం భక్తిహీనం గణాధిప । యత్పూజితం మయా దేవ పరిపూర్ణం తదస్తు తే ॥

అనయా ధ్యానావాహనాది షోడశోపచార పూజయా భగవాన్ సర్వాత్మకః శ్రీ వరసిద్ధి వినాయకః సుప్రీతః సుప్రసన్నో వరదో భవతు ।

ఇక్కడ వ్రత కథ చదువుకుని, తరువాత అక్షతలు శిరస్సున ధరించాలి.

శ్రీ వినాయక వ్రత కథ

కథ పూర్తయిన తరువాత అక్షతలు శిరస్సున ధరించాలి.

కథా ప్రారంభం

పూర్వం నైమిశారణ్యంలో శౌనకాది మహర్షులు సూతమహామునిని చూసి, "మహాత్మా, సకల విఘ్నాలను తొలగించి, కోరిన కోరికలు తీర్చే వ్రతం ఏదైనా ఉంటే మాకు చెప్పండి" అని అడిగారు. అప్పుడు సూతమహాముని, "మునులారా, ఈ ప్రశ్నను పూర్వం కుమారస్వామి పరమేశ్వరుడిని అడిగాడు. అప్పుడు పరమేశ్వరుడు చెప్పిన వినాయక వ్రత కథను మీకు చెబుతాను, వినండి" అని చెప్పసాగాడు.

గజాసుర వృత్తాంతం

పూర్వం గజాసురుడనే రాక్షసుడు పరమేశ్వరుడి కోసం ఘోరమైన తపస్సు చేశాడు. అతని తపస్సుకు మెచ్చిన శివుడు ప్రత్యక్షమై వరం కోరుకోమన్నాడు. గజాసురుడు, "స్వామీ, నీవు నా ఉదరంలో నివసించాలి" అని కోరాడు. భక్తసులభుడైన శివుడు అలాగే వరమిచ్చి గజాసురుడి ఉదరంలో ప్రవేశించాడు.

కైలాసంలో పార్వతీదేవి భర్త కనిపించక ఆందోళన చెంది, ఎన్ని రోజులు వెతికినా జాడ తెలియక చివరకు శ్రీమహావిష్ణువును ప్రార్థించింది. విష్ణువు దివ్యదృష్టితో జరిగినదంతా తెలుసుకుని, "అమ్మా, భయపడకు. శివుడు గజాసురుడి ఉదరంలో ఉన్నాడు. అతనిని బయటకు తీసుకుని వస్తాను" అని అభయమిచ్చాడు.

విష్ణువు నందీశ్వరుడిని గంగిరెద్దుగా చేసి, బ్రహ్మాది దేవతలను వాద్యగాళ్ళుగా చేసి, తాను గంగిరెద్దులవాడి వేషంలో గజాసురుడి నగరానికి వెళ్ళాడు. నంది చేసే విన్యాసాలు, దేవతల వాద్యాలు చూసి గజాసురుడు ఎంతో సంతోషించి, "నీకు ఏమి కావాలో కోరుకో" అన్నాడు. అప్పుడు విష్ణువు, "ఈ నంది శివుడి వాహనం. శివుడు నీ ఉదరంలో ఉన్నాడు. అతనిని మాకు ఇవ్వు" అని అడిగాడు. గజాసురుడు వచ్చినది సాక్షాత్తు విష్ణువేనని గ్రహించి, తన మరణం సమీపించిందని తెలుసుకుని, శివుడిని స్మరించి, "స్వామీ, నా శిరస్సు లోకంలో అందరూ పూజించేలా చేయి. నా చర్మాన్ని నీవు ధరించు" అని కోరాడు. శివుడు అలాగే వరమిచ్చాడు. నంది తన కొమ్ములతో గజాసురుడి ఉదరాన్ని చీల్చగా శివుడు బయటకు వచ్చాడు. విష్ణువు, "దుష్టులకు వరాలు ఇచ్చి ఇలాంటి ఆపదలు తెచ్చుకోవద్దు" అని శివుడికి హితవు చెప్పి వైకుంఠానికి వెళ్ళాడు. శివుడు నందిపై కైలాసానికి బయలుదేరాడు.

వినాయకుడి జననం

కైలాసంలో పార్వతీదేవి భర్త వస్తున్నాడని తెలిసి ఎంతో ఆనందించి, అభ్యంగన స్నానానికి సిద్ధమైంది. స్నానానికి ముందు ఒంటికి రాసుకున్న నలుగుపిండితో ఒక అందమైన బాలుడి బొమ్మను చేసి, దానికి ప్రాణం పోసి, "నేను స్నానం చేసి వచ్చే వరకు ఎవరినీ లోపలికి రానివ్వకు" అని చెప్పి ద్వారం వద్ద కాపలా ఉంచింది.

ఇంతలో శివుడు వచ్చాడు. ఆ బాలుడు తల్లి ఆజ్ఞ ప్రకారం శివుడిని అడ్డగించాడు. తనను ఎవరో అపరిచితుడు అడ్డుకోవడం చూసి శివుడు కోపగించి, ఎంత చెప్పినా బాలుడు వినకపోవడంతో, త్రిశూలంతో అతని శిరస్సు ఖండించి లోపలికి వెళ్ళాడు. పార్వతీదేవి భర్తను చూసి, తాను స్నానం చేసి వచ్చానని, ముఖద్వారం వద్ద ఉన్న బాలుడు తన కుమారుడేనని చెప్పింది. జరిగినది తెలిసి పార్వతీదేవి దుఃఖంతో విలపించింది. ఆమెను ఓదారుస్తూ శివుడు తనతో పాటు తెచ్చిన గజాసురుడి శిరస్సును ఆ బాలుడి మొండానికి అతికించి ప్రాణం పోశాడు. గజముఖంతో లేచిన ఆ బాలుడే గజాననుడు. గజాసురుడికి ఇచ్చిన వరం కూడా ఇలా నెరవేరింది. శివపార్వతులు ఆ బాలుడిని ఎంతో ప్రేమగా పెంచుకున్నారు. కొంతకాలానికి పార్వతీదేవికి కుమారస్వామి కూడా జన్మించాడు.

గణాధిపత్యం

ఒకనాడు దేవతలు, మునులు శివుడి దగ్గరకు వచ్చి, "స్వామీ, మేము చేసే ఏ కార్యానికైనా విఘ్నాలు రాకుండా చూసే అధిపతిని మాకు నియమించు" అని కోరారు. గజాననుడు తనకు ఆ పదవి కావాలని అడిగాడు. కుమారస్వామి తాను శివుడి కుమారుడినని, బలవంతుడినని, పైగా గజాననుడు లావుగా ఉండి ఏమీ చేయలేడని, తనకే ఆ పదవి ఇవ్వమని అడిగాడు.

ఇద్దరిలో ఎవరికి ఇవ్వాలో నిర్ణయించడానికి శివుడు ఒక పరీక్ష పెట్టాడు. "మీ ఇద్దరిలో ముల్లోకాలలోని పుణ్యనదులన్నింటిలో స్నానం చేసి ముందుగా నా దగ్గరకు వచ్చినవాడు గణాధిపతి అవుతాడు" అన్నాడు. కుమారస్వామి వెంటనే నెమలి వాహనంపై వేగంగా బయలుదేరాడు. గజాననుడు తన ఎలుక వాహనంతో అంత దూరం వెళ్ళలేనని తెలుసుకుని, తండ్రి దగ్గరకు వెళ్ళి, "తండ్రీ, నా బలం, నా వాహనం నీకు తెలుసు. నన్ను ఇలా పరీక్షించడం న్యాయమా? నాకు ఏదైనా ఉపాయం చెప్పు" అని వినయంగా ప్రార్థించాడు. కుమారుడి భక్తికి మెచ్చిన శివుడు నారాయణ మంత్రాన్ని ఉపదేశించి, "దీనిని జపిస్తూ మా ఇద్దరికీ ప్రదక్షిణ చేయి. అదే సకల తీర్థ స్నాన ఫలం" అని చెప్పాడు.

గజాననుడు తల్లిదండ్రులకు భక్తితో ప్రదక్షిణ చేస్తూ నారాయణ మంత్రం జపించాడు. ఆ మంత్ర మహిమతో కుమారస్వామి ఏ నదికి వెళ్ళినా అక్కడ గజాననుడు తనకంటే ముందే స్నానం చేసి వెళుతున్నట్లు కనిపించాడు. ముల్లోకాలలోని అన్ని నదులలోనూ ఇలాగే జరిగింది. ఆశ్చర్యపోయిన కుమారస్వామి కైలాసానికి తిరిగి వచ్చి, గజాననుడు తండ్రి పక్కనే ఉండటం చూసి, తన అపరాధాన్ని గ్రహించి, "తండ్రీ, అన్న మహిమ తెలియక పోటీపడ్డాను. క్షమించు. అన్నకే గణాధిపత్యం ఇవ్వు" అని కోరాడు. అప్పుడు శివుడు భాద్రపద శుద్ధ చవితి నాడు గజాననుడిని గణాధిపతిగా అభిషేకించాడు. అందుకే ఆయన విఘ్నేశ్వరుడు, గణపతి అయ్యాడు.

చంద్రుడి శాపం

ఆ రోజున దేవతలు, మునులు, మానవులు గణపతికి పూజలు చేసి ఉండ్రాళ్ళు, కుడుములు, పండ్లు, పాయసం మొదలైన అనేక భక్ష్యాలు సమర్పించారు. బాలుడైన గణపతి వాటిని ఇష్టంగా కడుపు నిండా తిని, తల్లిదండ్రులకు నమస్కరించడానికి కైలాసానికి బయలుదేరాడు. కడుపు బరువుతో నడవలేక ఎలుక వాహనంపై ఎక్కాడు. దారిలో ఒక పెద్ద పాము కనిపించగా ఎలుక భయపడి పక్కకు దూకింది. గణపతి కింద పడి, కడుపు పగిలి తిన్న భక్ష్యాలన్నీ బయటకు వచ్చాయి. గణపతి లేచి వాటిని తిరిగి కడుపులో పెట్టుకుని, ఆ పామునే నడుముకు కట్టుకుని కడుపును బిగించుకున్నాడు.

ఆ దృశ్యాన్ని ఆకాశం నుంచి చూసిన చంద్రుడు గట్టిగా నవ్వాడు. కుమారుడిని అవమానించిన చంద్రుడిపై పార్వతీదేవి కోపగించి, "నిన్ను చూసినవారు నీలాపనిందలు పొందుదురుగాక" అని శపించింది. ఈ శాపంతో లోకమంతా చంద్రుడిని చూడలేక అల్లాడిపోయింది. రాత్రిళ్ళు ఎవరూ బయటకు రాలేకపోయారు. దేవతలు, మునులు అందరూ కలిసి పార్వతీదేవి దగ్గరకు వెళ్ళి, "అమ్మా, ఈ శాపం వల్ల లోకమంతా ఇబ్బంది పడుతోంది. దయచేసి శాంతించు" అని ప్రార్థించారు. చంద్రుడు కూడా తన తప్పును ఒప్పుకుని క్షమాపణ కోరాడు.

అప్పుడు పార్వతీదేవి శాంతించి శాపాన్ని సవరించింది: "నా కుమారుడు గణాధిపతి అయిన భాద్రపద శుద్ధ చవితి నాడు మాత్రమే చంద్రుడిని చూసినవారు నీలాపనిందలు పొందుతారు. ఆ రోజున వినాయకుడిని భక్తితో పూజించి, ఈ కథను విని, అక్షతలు శిరస్సున ధరించినవారికి ఆ దోషం ఉండదు" అని అనుగ్రహించింది. అప్పటి నుంచి లోకమంతా చవితి రోజున చంద్రుడిని చూడకుండా వినాయకుడిని పూజిస్తున్నారు.

శమంతకోపాఖ్యానం

ద్వాపర యుగంలో శ్రీకృష్ణుడు ద్వారకలో ఉన్నప్పుడు ఒక భాద్రపద శుద్ధ చవితి నాడు సాయంకాలం పాలు తాగుతూ ఆ పాత్రలో చంద్రుడి ప్రతిబింబాన్ని చూశాడు. చవితి చంద్రుడిని చూసిన దోషం వల్ల తనకు నీలాపనింద రాబోతోందని కృష్ణుడు గ్రహించాడు.

అదే కాలంలో ద్వారకలో సత్రాజిత్తు అనే యాదవ ప్రభువు ఉండేవాడు. అతడు సూర్యుడిని భక్తితో ఆరాధించి సూర్యుడి అనుగ్రహంతో శమంతకమణిని పొందాడు. ఆ మణి రోజుకు ఎనిమిది బారువుల బంగారం ఇచ్చేది. అది ఉన్న చోట కరువు, రోగాలు, దుర్భిక్షం ఉండేవి కావు. అయితే అపవిత్రుడు దానిని ధరిస్తే అతనికి కీడు కలిగేది. సత్రాజిత్తు ఆ మణిని ధరించి ద్వారకకు రాగా, ప్రజలు ఆ కాంతిని చూసి సూర్యుడే వస్తున్నాడని భ్రమపడ్డారు. కృష్ణుడు వాస్తవం చెప్పి, "ఇంత విలువైన మణి రాజు దగ్గర ఉంటే రాజ్యానికి మేలు" అని ఉగ్రసేన మహారాజుకు ఇవ్వమని సత్రాజిత్తును కోరాడు. ధనలోభంతో సత్రాజిత్తు తిరస్కరించాడు.

ఒకనాడు సత్రాజిత్తు తమ్ముడు ప్రసేనుడు ఆ మణిని కంఠంలో ధరించి వేటకు అడవికి వెళ్ళాడు. మణి కాంతిని మాంసమని భ్రమించిన ఒక సింహం ప్రసేనుడిని చంపి మణిని నోట కరచుకుని పోయింది. ఆ సింహాన్ని చూసిన భల్లూకరాజైన జాంబవంతుడు దానిని చంపి మణిని తీసుకుని తన గుహకు వెళ్ళి, తన కుమారుడికి ఆట వస్తువుగా ఇచ్చాడు.

ప్రసేనుడు ఎంతకూ తిరిగి రాకపోవడంతో సత్రాజిత్తు, "మణి కావాలని అడిగినప్పుడు ఇవ్వలేదని కృష్ణుడే నా తమ్ముడిని చంపి మణిని అపహరించాడు" అని ఊరంతా చెప్పాడు. ఈ మాట కృష్ణుడికి తెలిసి, చవితి చంద్రుడిని చూసిన దోషం ఇలా ఫలించిందని గ్రహించి, ఆ నింద తొలగించుకోవడానికి తన అనుచరులతో అడవికి బయలుదేరాడు. అడవిలో ప్రసేనుడి శవం, అతని పక్కన సింహం అడుగుజాడలు, కొంత దూరంలో సింహాన్ని చంపిన భల్లూకం జాడలు కనిపించాయి. ఆ జాడల వెంట వెళ్ళగా ఒక పెద్ద గుహ కనిపించింది. కృష్ణుడు అనుచరులను బయట ఉంచి తానొక్కడే గుహలోకి వెళ్ళాడు. లోపల ఒక పసిబిడ్డ ఊయలకు కట్టిన శమంతకమణితో ఆడుకుంటూ కనిపించాడు. కృష్ణుడు దానిని తీసుకోబోగా అక్కడ ఉన్న దాది కేకలు వేసింది. ఆ కేకలు విని జాంబవంతుడు వచ్చి కృష్ణుడితో యుద్ధానికి దిగాడు.

ఇద్దరూ ఇరవై ఎనిమిది రోజులు భీకరంగా యుద్ధం చేశారు. బయట ఉన్న అనుచరులు కృష్ణుడు తిరిగి రాకపోవడంతో ద్వారకకు వెళ్ళి ఆయన మరణించి ఉంటాడని చెప్పారు. చివరకు జాంబవంతుడు బలం క్షీణించి, ఈ లోకంలో తనను ఓడించగలవాడు తన ఆరాధ్య దైవమైన శ్రీరాముడొక్కడేనని గ్రహించి, ఎదురుగా ఉన్నది శ్రీరాముడి అవతారమైన శ్రీకృష్ణుడేనని తెలుసుకున్నాడు. త్రేతాయుగంలో రావణ సంహారం తరువాత తనకు వరం ఇస్తానని రాముడు చెప్పిన మాట గుర్తు చేసుకుని, జాంబవంతుడు కృష్ణుడి పాదాలపై పడి క్షమాపణ కోరాడు. కృష్ణుడు తనకు కావలసినది మణి మాత్రమేనని, నింద తొలగించుకోవడానికే వచ్చానని చెప్పాడు. జాంబవంతుడు మణితో పాటు తన కుమార్తె జాంబవతిని కూడా కృష్ణుడికి ఇచ్చి కన్యాదానం చేశాడు.

కృష్ణుడు జాంబవతితో, మణితో ద్వారకకు తిరిగి వచ్చాడు. మరణించాడనుకున్న కృష్ణుడు తిరిగి రావడంతో ప్రజలు ఆనందించారు. కృష్ణుడు నిండు సభలో సత్రాజిత్తును పిలిపించి జరిగినదంతా చెప్పి మణిని అతనికి అప్పగించాడు. తప్పుడు నింద వేసినందుకు సత్రాజిత్తు ఎంతో సిగ్గుపడి, పశ్చాత్తాపంతో తన కుమార్తె సత్యభామను కృష్ణుడికి ఇచ్చి వివాహం చేసి, మణిని కూడా సమర్పించాడు. కృష్ణుడు కన్యను స్వీకరించి, మణి తనకు అవసరం లేదని సత్రాజిత్తుకే తిరిగి ఇచ్చాడు.

నారద ఉపదేశం

ఈ సంఘటనల తరువాత నారదమహర్షి ద్వారకకు వచ్చి కృష్ణుడితో, "కృష్ణా, భాద్రపద శుద్ధ చవితి నాడు నీవు చంద్రుడిని చూశావు. దాని వల్లనే నీకు ఈ నీలాపనింద వచ్చింది" అని చెప్పి, పార్వతీదేవి చంద్రుడికి ఇచ్చిన శాపం, దాని సవరణ గురించి వివరించాడు. "ఈ దోషం పోవాలంటే భాద్రపద శుద్ధ చవితి నాడు వినాయకుడిని షోడశోపచారాలతో పూజించి, ఈ కథ విని, అక్షతలు శిరస్సున ధరించాలి" అని ఉపదేశించాడు. కృష్ణుడు నారదుడు చెప్పినట్లు వినాయక వ్రతం చేసి నింద నుంచి పూర్తిగా విముక్తుడయ్యాడు. ఆ తరువాత లోకమంతా ఈ వ్రతాన్ని ఆచరించడం మొదలుపెట్టింది.

ఫలశ్రుతి

ఈ కథను చెప్పి సూతమహాముని శౌనకాదులతో, "మునులారా, భాద్రపద శుద్ధ చవితి నాడు ఈ వ్రతాన్ని భక్తితో చేసి, ఈ కథను చదివి లేదా విని, అక్షతలు శిరస్సున ధరించినవారికి ఆ నాడు చంద్రుడిని చూసినా దోషం ఉండదు. వారికి విఘ్నాలు తొలగి, కోరిన కోరికలు నెరవేరి, విద్య, ధనం, సంతానం, ఆరోగ్యం, కీర్తి లభిస్తాయి. చేసే ప్రతి కార్యంలో విజయం కలుగుతుంది" అని చెప్పాడు.

అక్షతలు

కథ పూర్తయిన తరువాత ఈ శ్లోకం చెప్పి అక్షతలు శిరస్సున ధరించాలి:

సింహః ప్రసేనమవధీత్ సింహో జాంబవతా హతః । సుకుమారక మా రోదీః తవ హ్యేష శమంతకః ॥

ఉద్వాసన

పూజ చివర్లో (లేదా నిమజ్జనం రోజున) అక్షతలు తీసుకుని:

యజ్ఞేన యజ్ఞమయజంత దేవాః తాని ధర్మాణి ప్రథమాన్యాసన్ । తే హ నాకం మహిమానః సచంతే యత్ర పూర్వే సాధ్యాః సంతి దేవాః ॥

శ్రీ వరసిద్ధి వినాయకం యథాస్థానం ప్రవేశయామి । శోభనార్థే పునరాగమనాయ చ ॥

విగ్రహాన్ని కొద్దిగా కదిలించి, పసుపు గణపతిపై ఉన్న అక్షతలను విగ్రహంపై వేయాలి.

Materials

పూజకు కావలసినవి

నైవేద్యం

పూజకు ముందు సిద్ధత

నిమజ్జనం

దీపారాధన, గణపతి ప్రార్థన

ఆచమనం

భూతోచ్ఛాటనం

ప్రాణాయామం

సంకల్పం

కలశ పూజ

పసుపు గణపతి పూజ

ప్రాణప్రతిష్ఠ

షోడశోపచార పూజ

ధ్యానం

ఆవాహనం

ఆసనం

పాద్యం

అర్ఘ్యం

ఆచమనీయం

మధుపర్కం

పంచామృత స్నానం

శుద్ధోదక స్నానం

వస్త్రం

యజ్ఞోపవీతం

గంధం

అక్షతలు

పుష్పం

అథాంగ పూజ

ఏకవింశతి పత్ర పూజ

శ్రీ వినాయక అష్టోత్తర శతనామావళి

ధూప, దీప, నైవేద్యం

ధూపం

దీపం

నైవేద్యం

తాంబూలం

నీరాజనం

మంత్రపుష్పం (సంపూర్ణం)

ధాతా పురస్తాత్

సహస్రశీర్షం దేవం

యోఽపాం పుష్పం వేద

రాజాధిరాజాయ

ఓం తద్బ్రహ్మ

అంతశ్చరతి

ముగింపు

మంత్రపుష్పం (సంక్షిప్తం)

ప్రదక్షిణ నమస్కారం, క్షమాపణ

ప్రార్థన

క్షమాపణ

శ్రీ వినాయక వ్రత కథ

కథా ప్రారంభం

గజాసుర వృత్తాంతం

వినాయకుడి జననం

గణాధిపత్యం

చంద్రుడి శాపం

శమంతకోపాఖ్యానం

నారద ఉపదేశం

ఫలశ్రుతి

అక్షతలు

ఉద్వాసన